تأملي بر وضعيت و نحوه توزيع مراكز پذيرايي پايتخت معنوي ايران؛ گردشگري تغذيه در مشهد؛ اولويت با مشهدي‌هاست تا گردشگران!

روزنامه شهرآرا۱۳۹۰/۱۲/۱۱  

يكي از ابتدايي‌ترين و در عين‌حال‌ اساسي‌ترين نيازي كه هر گردشگر در هنگام ورود به كشور يا شهر مقصدش احساس مي‌كند، تغذيه است. درواقع اين مقوله يكي از مهم‌ترين فاكتورهايي است كه مي‌توان براساس آن‌ ميزان رضايت مسافران را از مكاني كه به آن سفر كرده‌اند، محك زد باهمخواني موادغذايي كشورهاي گردشگر‌پذير با فرهنگ و ذائقه گردشگران، مي‌توان به طور نسبی رضايت مسافران را از مواد‌غذايي‌اي كه در طول مدت سفر، مصرف كرده‌اند محک زد.

به همين علت بسياري از كشورهاي جهان، حساب ويژه‌اي بر روي ايجاد و تجهيز مراكز خدمات پذيرايي شهرهاي خود باز كرده‌اند و اصولا همين احساس نياز بود كه «گردشگري تغذيه» را به ‌وجود آورد.
اما توجه به اين مدل گردشگري در همه نقاط دنيا يك‌سان نيست.گذشته از فرهنگ‌ها و آداب و رسوم متفاوتي كه در كشورهاي مختلف حاكم است، بررسي ميزان اهميت‌گذاري متوليان گردشگري هر نقطه از كره‌خاكي به وضعيت تغذيه مسافران آن كشور نيز نشان مي‌دهد كه در بسياري از نقاط گردشگر‌پذير جهان، برقرار كردن يك رابطه منطقي ميان گردشگر و تغذيه‌اي كه مصرف مي‌كند، جزو اهداف اصلي تامين رضايت آن‌ها محسوب مي‌شود، در حالي‌كه خيلي از كشورها به چنين موضوع مهمي كمتر توجه مي‌كنند!
به نظر مي‌رسد نگاهي به وضعيت تغذيه زائران و مسافران كلانشهر مشهد با آنچه كه در ساير كشورهاي دنيا و حتي بقيه شهرهاي كشور اتفاق مي‌افتد، جاي بررسي و تأمل دارد.
در شهري كه هرسال بيش از 25 ميليون نفر به آن وارد مي‌شوند، بدون ترديد مبحث تغذيه اهميتي بسيار دارد؛ اما مواردي كه ما امروز در مشهد مشاهده مي‌كنيم، متفاوت با انتظاراتي است كه از يك شهر گردشگرپذير مي رود.
معمولا تصور بر اين است كه در نزديكي محدوده‌اي كه ارزشمند‌ترين جاذبه‌هاي ديدني شهرها به شمار مي‌روند، تمامي امكانات رفاهي و از جمله مراكز پذيرايي و تغذيه وجود داشته و كيفيت محصولاتي كه ارائه مي‌شود نيز در شأن گردشگران باشد.گذشته از كيفيت، كميت و جانمايي مراكز تغذيه هم جاي تأمل دارد، موضوعي كه به نظر مي‌رسد مشهد در اين خصوص با مشكلات نسبتا زيادي مواجه است. امروزه با نگاهي به هسته مركزي پايتخت معنوي ايران كه بارگاه منور امام هشتم در آن جاي گرفته، به اين نكته مي‌رسيم كه در واقع كمترين تعداد مراكز استاندارد و ايد‌ه‌‌آل پذيرايي مشهد، در همين بافت قرار گرفته است.

اين در حالي است كه به‌طور نمونه بولوار احمد‌آباد تا انتهاي وكيل‌آباد در سال‌هاي گذشته به عنوان راسته‌اي معرفي شده كه حجم عمده‌اي از رستوران‌ها و فست و فود‌هاي باكيفيت و سرشناس مشهد در آنجا احداث گرديده و اين در حالي است كه يك پژوهشگر مستقل در حوزه گردشگري مشهد معتقد است؛ مراكز ارائه مواد غذايي در مشهد در راستاي نيازسنجي ساكنان اين شهر شكل گرفته و نه الگوهاي گردشگري زيارت.
كمترين انتظارات مسافران هم برآورده نمي شود
دكتر مهدي سقايي با بيان اينكه اصولا تغذيه در مشهد با ديدگاه گردشگري زيارت شكل نگرفته است، مي‌گويد: در شهر مشهد اوضاع با آنچه انتظار می‌رود، تفاوت فاحشی دارد و خیلی از خدمات پذیرایی این شهر، کمترین انتظارات مسافران را هم برآورده نمی‌کنند. این امر در واقع ناشی از الگوی استقرار مراکز خدمات پذیرایی است که بر مبنای بازار هدف ساکنان شهر شکل گرفته و توجه به نياز زائران و گردشگران در آن، کمتر از حد مورد توجه قرار مي‌گيرد.
الگوي خطي مراكز ارائه دهنده غذا در مشهد
وي ادامه مي‌دهد: در موضوع تغذيه و مراكز ارائه‌دهنده خدمات مطلوب غذا، مشهد از الگويی خطی، تابعیت نموده که در پیرامون خیابان‌های اصلی شهر يعني راسته خيابان احمدآباد تا بو‌لوار وكيل‌آباد قرار دارند؛ در حالی که در پیرامون جاذبه اصلی این شهر یعنی حرم مطهر تراکم مراکز پذیرایی به پایین‌ترین حد خود می‌رسد و البته متناسب با اين كاهش تعداد، كيفيت نيز در مناطق زائر‌پذير پيدا افت مي‌كند.
وي با تاكيد بر اينكه نبايد مراكز اقامتي را در فهرست خدمات تغذيه شهر قرار داد، اضافه مي‌كند: در این میان علت تراکم کم خدمات پذیرایی رسمی در اطراف حرم را که تحت ضوابط بهداشتی مشخص فعالیت می‌کنند، می‌توان در دو سطح مورد توجه قرار داد؛ سطح اول برداشت غلط از زیارت و گردشگری مذهبی و نادیده گرفتن هزینه‌هایی است که یک زائر و یا گردشگر در رابطه با خدمات پذیرایی می‌پردازد.
چون زائر است، بايد شرايط سخت را تحمل كند!
اینکه یک زائر تمام شرایط سخت مقصد را با جان و دل قبول می‌کند تا اجر و ثواب بیشتری از زیارت خود ببرد، نشان دهنده برداشتی غلط از جریان زیارت و گردشگری مذهبی مي‌باشد كه متاسفانه سرفصل فعاليت‌هاي برخي از كسبه مشهدي و به‌خصوص ارائه دهندگان مواد غذايي قرار گرفته است.
در سطح دوم، تراکم بسیار بالای محدوده اطراف حرم پديدار مي‌شود. به علت این تراکم، برخی ضوابط که از سوي نهادهای مسئول در رابطه با خدمات پذیرایی وضع گردیده، قابلیت اجرا پیدا نمی‌کند و این خود انگيزه‌اي است كه غذاخوري‌ها و فست‌فودهاي مطلوب و بين‌المللي در اين محدوده وارد نمي‌شوند؛ بلکه در مناطق دیگری و با تاکید بر بازار هدف ساکنان شهر مشهد اقدام به سرمایه‌گذاری در خدمات پذیرایی شده است.
بافت سنتي و قيمت بالاي زمين
سقايي با تاكيد بر ضرورت در نظر گرفتن شرايط شهر زائرپذير و بررسی بخش تجارت گردشگری (TBD‌) شهر مشهد در جهت ساماندهی و ضابطه‌مند کردن آن با توجه به شرایط کالبدی، تصريح مي‌كند: در واقع بزرگ‌ترین مانع برای گسترش واحدها و رفتن به سوی تغییرالگوی استقرار تغذيه، دو عامل بافت سنتی و قیمت بالای زمین یا اجاره محل در محدوده حرم مي‌باشد كه به نظر مي‌رسد در این راستا براي توسعه کمی و کیفی خدمات پذیرایی و نقش آفرینی آن در ارائه خدمات متناسب و با کیفیت، نيازمند چارچوب مدل‌های پذيرفته شده در دنياست.
نيازمند برنامه كوتاه مدت و بلند مدت هستيم!
وي راهكار اصلي توزيع مناسب مراكز فروش و توزيع مواد غذايي در مشهد را نيازمند یک برنامه کوتاه مدت جهت ساماندهی و یک برنامه بلند مدت در راستاي تغییر الگوی استقرار و سلامت و بهداشت معرفي مي‌كند.
اين در حالي است كه معاون گردشگري اداره‌كل ميراث فرهنگي خراسان رضوي در گفتگو با شهرآرا، ضمن رد اين موضوع كه مراكز پذيرايي مشهد، براساس نياز ساكنان اين شهر احداث شده و نه احتياجات زائران آن‌ مي‌گويد: در مشهد خيلي از رستورا‌ن‌ها هستند كه با وجود قرار گرفتن در محدوده‌اي خارج از بافت مركزي، بازهم زائران زيادي به آن‌ها مراجعه مي كنند و براي مسافران شناخته شده هستند.
مسعود منتجبي با اشاره به اينكه در سال‌هاي گذشته، پيشرفت‌هاي خوبي در مورد احداث رستوران‌ها و فست‌فودهاي مجهز و استاندارد در برخي خيابان‌هاي منتهي به حرم مطهر امام رضا(ع) صورت گرفته است، ادامه مي‌دهد: البته مشكلاتي در محدوده بافت پيرامون حرم وجود دارد كه شايد باعث شده سرمايه‌‌گذاران از اين موضوع كه مراكز پذيرايي خود را در اين نقطه احداث كنند، استقبالي نداشته باشند.
وي مي‌گويد: قيمت بالاي زمين در اين منطقه، يكي از مواردي است كه بسياري را بر آن داشته تا به جاي احداث رستوراني شيك و مجهز، مجتمعي احداث كنند كه هم به عنوان فضاي اقامتي مورد بهره‌برداري قرار گيرد و هم به عنوان مركزي تجاري فعاليت كند.
رستوران هتل ها كار مراكز پذيرايي را انجام مي دهند
منتجبي با بيان اينكه امروزه بسياري از رستوران‌ هتل‌هاي بافت مركزي مشهد، كار مراكز پذيرايي را انجام مي‌دهند و زائران و مجاوران زيادي از خدمات آن‌ها استفاده مي‌كنند، ادامه مي‌دهد: البته بدون ترديد، انتظاري كه از مراكز پذيرايي اطراف حرم مي‌رود‌ خيلي بيشتر از آن چيزي است كه اكنون وجود دارد.
سرمايه‌گذاران تمايل ندارند فقط رستوران بسازند
وي در پاسخ به اين سؤال كه معاونت سرمايه‌گذاري ميراث فرهنگي خراسان رضوي به عنوان يكي از متولياني كه وظيفه ارائه مشاوره‌هاي منطقي به سرمايه‌گذاران بخش خصوصي را بر عهده دارد، تاكنون چه فعاليت‌هايي براي ترويج فرهنگ احداث و راه‌اندازي رستوران‌هاي استاندارد در محدوده حرم مطهر امام هشتم داشته است، نيز مي‌گويد: تقريبا تمامي سرمايه‌گذاران علاقه دارند كه تنها براي احداث رستوران هزينه نكنند،بلكه در زميني كه آماده اجراي پروژه است، حتما مراكز اقامتي، تجاري و ... را هم در نظر بگيرند.
شلوغي اطراف حرم و عدم استقبال زائران از غذاخوري‌ها!
در همين رابطه، رئيس كميسيون فرهنگي و اجتماعي شوراي اسلامي شهرمشهد هم با اشاره به وضعيتي كه مراكز پذيرايي اطراف حرم دارد، مي‌گويد: به نظر مي‌رسد كه بسياري از زائران به دليل اينكه ترافيك زيادي در اين محدوده حاكم است و از طرفي شلوغي بيش از حد خيابان‌هاي اين منطقه، تمايل چنداني براي استفاده از غذاخوري‌هاي اطراف حرم ندارند.
گردشگران فكر مي كنند كيفيت غذا‌هاي اطراف حرم خوب نيست
غلامرضا بصيري‌پور در گفتگو با شهرآرا همچنين با بيان اينكه خيلي از گردشگران مشهد فكر مي‌كنند كه غذاخوري‌هاي اطراف حرم از كيفيت مطلوبي برخوردار نيستند، ادامه مي‌دهد: متاسفانه برخي از مراكز غذايي اطراف حرم همچنان بر اين اعتقاد سنتي هستند كه چون زائران براي كسب اجر و ثواب عازم مشهد شده‌اند، حتي اگر غذاي با كيفيت پايين هم به آن‌ها ارائه كنند، براي زائر چندان اهميتي ندارد كه معتقدم اين رويه بايد اصلاح شود.
اين عضو شوراي اسلامي شهر مشهد درپاسخ به اين سؤال كه آيا خود و اعضاي خانواده‌اش حاضرند از رستوران‌هاي اطراف حرم استفاده كنند يا خير، مي‌گويد: اصلا چنين كاري نخواهيم كرد چون كيفيت برخي ازآن‌ها واقعا پايين است.
سعيد جاويد

رای مشاهده اصل مصاحبه در روزنامه شهرآرا اینجا کلیک کنید