درس گفتارهای گردشگری

دکتر مهدی سقایی: گردشگری مانند صنعت فولاد یا انرژی برونداد فیزیکی یا بازده مشخص و قابل سنجش ندارد لذابرخی گردشگری را «حرکت مردم» و فشار تقاضا برای خدمات ، نه صنعت توصیف کرده‌اند. تفاوت اساسی دیگر بین گردشگری و سایر صنایع در این است که گردشگران برای دریافت محصول باید سفر کنند، در حالی که محصولات دیگر از محل تولید به محل مصرف ارسال می‌شود.

برعکس محصولات قابل لمس که می‌توان آنها را در قفسه گذاشت، محصول گردشگری بسیار سریع فاسد می‌شود و به هیچ وجه قابل نگهداری نیست. اگر اتاق هتل خالی بماند یا بلیت خودروی مسافرتی به فروش نرسد، دیگر نمی‌توان روز بعد آن را عرضه کرد و درآمد از دست رفته را کسب نمود. گردشگری از نظر اقتصادی عامل روبنایی توسعه است، بدین مفهوم كه گسترش آن پدیده ای در تسهیل امر توسعه و مساعدت محسوب می گردد . اما خود گردشگری به صورت بالقوه ، سازمانی متأثر از عوامل ساختاری و نهادی توسعه است. در این راستا بهترین و رایج ترین تعبیر اقتصادی از موضوع گردشگری این است كه آن را یك محصول (یا کالای) اقتصادی گردشگری در نظر گیریم. منظور از محصول گردشگری ،كالایی است كه مصرف نهایی آن برای مصرف كننده ی نهایی گردشگر، ایجاد مطلوبیت و یا رضایت خاطر می نماید. محصولی که گردشگر خریداری می كند شامل كلیه تجربیاتی است كه وی هنگام ترك منزل(مبدأ)تا هنگام مراجعت كسب می كند.

به عبارت دیگر محصول یا كالای مورد نظر یك گردشگر مجموعه ای از عناصر مختلف است که در کنار هم و در ترکیب با هم یک محصول گردشگری را تولید می کنند. از این رو یک گردشگری با یک بسته از ترکیب عناصر مختلف مواجه است. این محصول گردشگری یک محصول یا کالای مرکب از عتاصر مختلف می باشد که این عناصر عبارتند از : 1 ـ جاذبه ؛ 2 ـ دسترسی ؛ 3 ـ زیرساخت ها و روساخت ها؛ 4 ـ خدمات میهمان نوازی ؛ 5 ـ عناصر نهادی و سازمانی

شکل (1) اجزا محصول گردشگری

 

جاذبه‌ها هسته مرکزي فعالیت‌های گردشگري را تشکيل می‌دهند. آن‌ها وزنه متعادل کننده مابين عرضه و تقاضا يا (جاذبه و دافعه) هستند. جاذبه‌ها علت مسافرت و گردش مردم به مقصد خاصي هستند. هتل‌ها، متل ها، هتل آپارتمان‌ها، رستوران‌ها، بازار سوغات و نظاير آن حداقل به يک مکان جذاب معروف وابسته می‌باشند. اين مکان (جاذبه) با توجه به اهميتش می‌تواند به طور مستقل عمل کند و یا زير مجموعه‌ای از جاذبه‌های بزرگ‌تر باشد. درک روابط بين انواع متفاوت جاذبه‌ها بخش مهم گسترش و پيشرفت جذابيت است.جاذبه و جذابیت موضوعی است كه شدیداَ به طبیعت و ساخت مقصد بستگی دارد . جاذبه ها ممكن است طبیعی ، مصنوعی ، موقتی ویادائمی باشد.كشش های طبیعی عمدتاَ ( برحسب دوره مورد نظر ) دائمی هستند و كشش های مصنوعی عمدتاَ موقتی و قابل تغییر هستند . ساختار تاریخی طبیعی ، آب و هوایی و مذهبی شامل بناهای تاریخی ، موزه ها ، آبشارها ، سواحل آفتابی و شهرهای مذهبی،و ساختار مصنوعی شامل مراسم ورزشی و نمایشگاه ها همچون بازی های المپیك و نمایشگاه های بین المللی است . به هرحال انواع این جاذبه ها بسته به انگیزه و هدف گردشگر متنوع و متفاوت و یا ممكن است تركیبی از این كشش ها باشد. بطورکلی می توان بیان داشت که جاذبه ها شرط اصلی شکل گیری گردشگری بوده ولی شرط کافی در این زمینه نیستند.

دسترسی به عنوان یک جز از محصول گردشگری در برگیرنده سهولت دست یافتن به جاذبه از طریق راه ها و وسایل حمل و نقل مناسب است. در واقع دسترسي در محصول گردشگري وابسته به راه هاي ارتباطي و حمل و نقل مي باشد كه در حداقل زمان ممكن ، امكان بازديد از جاذبه را فراهم آورد. عنصر دسترسی دامنه وسیعی از آغاز سفر تا بازدید و برگشت به خانه را پوشش می دهد که هنگامی کارساز است که قابلیت و یا سهولت دسترسی به مقصد و سهولت امكان بازگشت میسر باشد. البته قابلیت دسترسی، ارتباط مستقیم با نوع وسیله ای دارد كه گردشگر با توجه به بعد فاصله و مطابق سلیقه و درآمد خود انتخاب می كند .در این عنصر از محصول گردشگری شاخص « حوزه نفوذ گردشگری» اهمیت بسیاری دارد. به عنوان مثال بايد توجه داشت كه همراه با توسعه حمل و نقل شهري به روستاها بخصوص در زمينه گردشگري و فعاليت هاي تفريحي،سبب آن نگردد كه نفوذ توسعه شهري در روستا در رقابت بين شهر و روستا به نفع شهر در مناطق مختلف توسعه يابد (Tress,2003:161). در اين بين همانگونه كه بيان شد مي توان در قالب مشخص كردن « حوزه نفوذ گردشگري» شهرها عمل نمود و مناسبات شهر و روستا را دررابطه با محصول گردشگري مورد بررسي قرار داد.اين امر سبب آن خواهد شد كه تاثير گذاري گردشگري بر ساكنان محلي در رابطه با نشت اقتصادي و مالكيت بومي مورد توجه قرار گيرد.

اما زیرساخت ها و روساخت ها در برگیرنده تمامی زیرساخت های لازم جهت جلب سرمایه گذاری در تکمیل و عرضه محصول گردشگری می باشد. تاسيسات زير بنايي مورد نياز در بيشتر موارد از سوي دولت ها براي حمايت از شركت هاي كوچك فعال در گردشگري و سرمايه گذاري اين شركت ها در رابطه با محصول گردشگري ايجاد مي گردد و تسهيلات نيز در بر گيرنده قوانين و موارد حقوقي مورد نياز محصول گردشگري بوده كه ضمن آماده كردن بستر سرمايه گذاري ، به تشويق سرمايه گذاري منتهي مي گردد. در این زمینه می توان به آب، برق، تلفن ، گاز و نظیر اینها اشاره نمودکه هر کدام برای بسترسازی جلب سرمایه گذاری اهمیت فراوان دارد .

خدمات میهمان نوازی به عنوان تبلور عینی محصول گردشگری قابل توجه است. این خدمات در برگیرنده تمامی خدماتی است که جهت رفاه گردشگران و فراهم آوردن آسایش و آرامش آنها به کار می روند از جمله این خدمات عبارت از خدمات اقامتی، خدمان پذیرایی، خدمات تجاری، خدمات تفریحی، خدمات فرهنگی و نظیر اینها می باشد.سطح بندي خدمات مهمان نوازي كه ابعاد منطقه اي را در برمي گيرد(Pina,2005:952) خود داراي شعاع عملكردي و گونه شناسي بر بنيان اين شعاع مي باشد كه از « جا و صبحانه » در شهر تا اقامت در هتل ها را در ساير نقاط منطقه در بر مي گيرد.. خدمات میهمان نوازی به تنهایی تاثیری بر جذب گردشگر نداشته ولی وجود آن در تکمیل محصول گردشگری در ترکیب با دیگر عناصر ضروری می باشد. گردشگران به هر انگیزه ای که به مقاصد مختلف سفر می کنند ولی در جهت رفاه و آسایش خود نیازمند یکسری خدمات بوده که با وجود این خدمات است که تجربه سفر رضایت بخشی را احساس خواهند نمود. علاوه بر آن خدمات میهمان نوازی بخشی است که درآمد مستقیم از گردشگران را تصیب میزبان می کند و اکثر اشتغال های ناشی از گردشگری در این خدمات شکل می گیرد.

آخرین جز محصول گردشگری عناصر نهادی و سازمانی هستند. این عناصر در دسته ها و طبقه بندی های مختلف قابل بررسی می باشند ولی در یک حالت کلی این عناصر در برگیرنده مدیریت محصولگردشگری، بازاریابی و تبلیغات، تامین امنیت ، تحقیق و پژوهش گردشگری، تعریف و ساماندهی خدمات مسافرتی و تورهای گردشگری و نظیر اینها می باشند. در واقع این عنصر نقش قطعه آخر را در تکمیل محصول گردشگری بر عهده دارد و در ست از این نقطه است که قابلیت عرضه محصول گردشگری به بازار تقاضای گردشگری مهیا شده و کنش مابین عرضه و تقاضا گردشگری شکل گرفته و می بایست مدیریت شود.

 شکل (2) عرضه و تقاضای گردشگری

 

بطور کلی محصول گردشگري در يك« جا»ي جغرافيايي تبلور مي يابد و در برگيرنده جاهاي داراي قابليت گردشگري به عنوان جاذبه ها بوده كه با توجه به ديگر خدمات محصول گردشگري را به تقاضاي گردشگران عرضه مي كند.در نظر گرفتن گردشگري به عنوان يك محصول در قالب متن فضايي که تولید می شود، قابليت برنامه ريزي در چارچوب مكان جغرافيايي را فراهم مي آمده و علاوه بر آن مي تواند بستري براي فعاليت شركت هاي كوچك و متوسط گردشگري و نقش بيشتر ساكنان محلي در اقتصاد گردشگري را شكل دهد. در واقع اين امر تنوع اقتصاد را بر بنيان مزيت نسبي با مشاركت ساكنان محلي، سبب شده و مي تواند در صورت مديريت مستمر و بهينه به پايداري گردشگري در مکان جغرافیایی منتهي گردد.

جهت مطالعه بیشتر به ماخذ زیر رجوع کنید :

ـ سقایی، مهدی و محمدباقر مسعودی (1394) اکوسیستم های طبیعی و اکوتوریسم با تاکید بر ایران، انتشارات مهکامه

Benur, Abdelati M. & Bill Bramwell (2015) Tourism product development and product diversification in destinations, Tourism Management 50, PP: 213-224
ـ

Template Settings

Color

For each color, the params below will give default values
Green_Sea Blue Green Purple

Body

Background Color
Text Color
Select menu
Google Font
Body Font-size
Body Font-family
Direction